Sj˙kraflug me­ ■unga­ar konur, nřbura og ung b÷rn

Verklagslei­beiningar um flutning ■unga­ra kvenna og nřbura / ungra barna me­ sj˙kraflugi. Sj˙kraflug vegna ■unga­rar konu e­a nřbura / ungra

Sj˙kraflug me­ ■unga­ar konur, nřbura og ung b÷rn

Verklagsleiðbeiningar um flutning þungaðra kvenna
og nýbura / ungra barna með sjúkraflugi.

  1. Sjúkraflug vegna þungaðrar konu eða nýbura / ungra barna.
  2. Útkall barnalæknis, fæðingalæknis og viðeigandi flugfars.
  3. Meðhöndlun þungaðrar konu.
  4. Meðhöndlun nýbura.
  5. Gátlisti vegna flutnings þungaðra kvenna/nýbura.
  6. Ung börn
  7. Mikilvæg símanúmer.

1.  Sjúkraflug vegna þungaðrar konu eða nýbura / smábarna.

Þessir flutningar eru á margan hátt sérstakir. Mögulega þarf að fást við fleiri en einn veikan einstakling samtímis og lyf og útbúnaður um margt frábrugðinn því sem notað er við aðra sjúkraflutninga. Tilgangurinn með þessu skjali er að gera grein fyrir vinnuleiðbeiningum sem í gildi eru um útköll og undirbúning flutnings. Jafnframt er gerð grein fyrir notkun nokkurra lyfja og annarra atriða sem lúta beint að meðhöndlun sjúklinga.

Við undirbúning þarf að reyna að meta hversu alvarlegt ástandið er og miða viðbúnað við það. Ef hætta er á að barn fæðist fyrir eða í flutningi þarf að tryggja að hægt sé að sinna bæði móður og barni. Þetta þýðir í raun að það þarf stundum að taka með auka mannskap og útbúnað ætlaðan barninu.

2.  Útkall nýburalæknis, barnalæknis og viðeigandi flugfars.

Helstu ástæður fyrir flutningi þungaðrar konu:

  • Yfirvofandi fyrirbura fæðing
  • Legvatn fer fyrir áætlaðan fæðingartíma
  • Fæðingarsótt, en móðir á óæskilegum stað
  • Langdregin fæðing
  • Blæðing (fyrirsæt fylgja, fylgjulos)
  • Meðgöngueitrun (pre-eclampsia/eclampsia)
  • Áverkar á þungaðri konu
  • Aðrir sjúkdómar hjá þungaðri konu

Helstu ástæður fyrir flutningi nýbura:

  • Fyrirburi
  • Glærhimnusjúkdómur
  • Sýklasótt (sepsis)
  • Barnabiksásvelging

Læknir sem biður um sjúkraflug fyrir þungaða konu þarf að hafa samráð við vakthafandi sérfræðing á fæðingadeild SAk áður en flug er pantað varðandi það hvort nauðsynlegt sé að senda barnalækni í sjúkraflugið. Einnig þarf að taka afstöðu til þess hvort nauðsynlegt sé að fæðingalæknir eða ljósmóðir fari í flugið. Hér er mikilvægt að hafa samráð við ljósmóður eða lækni á staðnum sem getur metið ástand konunnar fyrir flug í samráði við fæðingalækni á SAk, eða tekið á móti barni ef til fæðingar kemur. Fæðing á jörðu niðri er ávallt betri kostur en fæðing í háloftum.

Ef það er niðurstaða fæðingalæknis og læknis sem biður um flug að þörf sé á fæðingalækni og/eða barnalækni þá þurfa þeir að koma boðum um það til Slökkviliðs Akureyrar þegar flug er pantað.

  • Fæðingalæknir: Vakthafandi fæðingalæknir á Sjúkrahúsinu Akureyrar fer í útkallið eða staðgengill hans.
  • Barnalæknir: Ætlast er til að vakthafandi fluglæknir leiti alltaf ráða hjá barnalækni með sérkunnáttu í nýburalækningum/ barnagjörgæslu þegar flutningur nýbura og ungra barna (yngri en 5 ára) er yfirvofandi. Almenna reglan sú að haft er samband við vakthafandi sérfræðing á Vökudeild Barnaspítala Hringsins sem gefur ráð og útvegar sérfræðilækni ef þörf er talin á.

3.  Meðhöndlun þungaðrar konu.

Hér að neðan verður aðallega fjallað um lyfjanotkun til að stöðva / seinka fæðingu, meðferð við blæðingar eftir fæðingu, notkun blóðþrýstingslækkandi lyfja og viðbrögð við eclampsíu. Við sjúkraflutning vegna blæðingar á meðgöngu (t.d. fylgjulos eða fyrirsæta fylgju) skiptir mestu máli fyrir móður og lífsmöguleika barns að endurlífgun móður með vökva og blóði takist sem best og að móðirin komist sem allra fyrst á sjúkrahús þar sem hún getur fengið viðeigandi meðferð.

Við sjúkraflutning konu á meðgöngu er mikilvægt halla konunni yfir til vinstri t.d. með því að setja púða undir hægri hlið hennar. Við þetta færist legið af vena cava inferior.

Lyf

Í sjúkraflugi vegna þungaðrar konu eiga að vera tiltæk eftirfarandi lyf sem getur þurft til að stöðva fæðingasótt eða til umönnunar vegna fæðingar:

  • Í kæli á kvennadeild Sjúkrahússins á Akureyri er Tractocile (verður að taka þaðan í flug þar sem hugsanlega þarf að stöðva/letja fæðingarsótt):
    • Tractocile (atosiban) 7,5mg/ml ,1 hettuglas.
  • Í fæðingarbakka um borð í sérútbúinni sjúkraflugvél eru eftirfarandi lyf:
    • Betapred (betamethasonum) 4mg/ml, 3 ampullur.
    • Confortid (indometasinum) 50mg endaþarmsstíll, 2 stykki.
    • Syntocinon (oxytocinum) 10 ein, 5 ampullur.
    • Cytotec (misoprostolum)  200microgr, 4 töflur.
    • Trandate (labetalolum) 100mg, 4 töflur.
    • Trandate (labetalolum) 5mg/ml, 10 x 5 ml ampullur.
    • Addex magnesium 1mmol/ml (1g=4mmól) 4 x 10ml hettuglös.
  • Í almenna lyfjakassanum um borð í sérútbúinni sjúkraflugvél eru eftirfarandi lyf:
    • Stesolid endaþarmslausn 10mg / 2,5 ml.
    • Stesolid 5mg/ml 2 ml.

Lyfjagjafir

  • Sterar: Við yfirvofandi fyrirburafæðingu eftir 24 vikur en fyrir 34 vikur skal gefa svo fljótt sem auðið er 12 mg (3 amp) í vöðva.
  • Hríðahamlandi lyf: Fæðingalæknir / ljósmóðir í áhöfn sjúkraflugvélar eða fæðingalæknir á Súkrahúsinu á Akureyri í samráði við ljósmóður eða lækni á staðnum meta hvort möguleiki sé á að fæðingu verði seinkað þar til komið er á áfangastað sjúkraflugs. Hér skiptir máli meðgöngulengd, fjöldi fyrri fæðinga, styrkur og tíðni samdrátta og útvíkkun legháls. Til dæmis má ætla að ekki sé hægt að hamla nægjanlega lengi fæðingu hjá fjölbyrju í sterkri sótt við 28 vikur með legháls opinn ≥6 sm. Alla jafna skal ekki gefa hríðahamlandi lyf ef um er að ræða mikla blæðingu, fyrirsæta fylgju eða fylgjulos. Tractocile er kjörlyf til að bæla samdrætti í legi. Indocid má nota til að hamla hríðum fyrir 32 vikna meðgöngu. Bricanyl (terbutalín) og Adalat (nifedipinum) eru einnig góð samdráttahamlandi lyf en eru óheppileg við þessar aðstæður vegna aukaverkana.
  • Indocid (indometasín) er prostaglandín hemjari sem slær á samdrætti í legvöðva. 100mg í endaþarm er góður kostur meðan Tractocile meðferð er undirbúin. Indocid má ekki gefa eftir 32 viku meðgöngu vegna möguleika á ótímabærri lokun á fósturæð.
  • Tractocile (atosiban) er sérhæfður oxytocin antagonisti sem gefa má í æð. Til einföldunar er vikið frá leiðbeiningum sem koma með lyfinu. Notað er eitt hettuglas Tractocile 7,5mg/ml 5 ml bæði fyrir hleðsluskammt og sídreypi. Innihaldinu 5ml er blandað í 45 ml af 0,9% NaCl (lausn er þá 0,75mg/ml). Lausn er dregin upp í 50 ml sprautu sem passar í lyfjadælu.     
    • Hleðsluskammtur 9 ml (6,75 mg) er gefinn yfir 1 mínútu.
    • Hleðslusídreypi í 3 klst. – 18 mg/klst. sem er 24 ml á klukkustund.
    • Viðhaldsmeðferð – 6 mg/klst. sem er 8 ml á klukkustund.
    • Aukaverkanir eru fáar og sjaldgæfar en þær helstu eru: hraður púls, blóðþrýstingsfall, höfuðverkur, ógleði og hitasteypur, hyperglycemia  og erting á stungusvæði.  Því ætti að fylgjast með lífsmörkum á 10 mín fresti fyrstu klst. og síðan á 1 klst. fresti ef ástand móður er stöðugt. Systólískur blóðþrýstingur ætti ekki að fara undir 95mmHg og púls ekki yfir 140 slög á mín.
    • Vonast er til að eitt hettuglas af Tractocile verði ávallt tiltækt á Neskaupsstað, Egilsstöðum, Ísafirði og Vestmannaeyjum.
  • Samdráttarhvetjandi lyf: Verkfæri til að klemma naflastreng eru í fæðingarpakkanum. Mikilvægt er að minnka hættu á postpartum blæðingu við þessar aðstæður svo rétt er að gefa syntocinon 10 einingar í vöðva eða æð strax eftir fæðingu barns og flýta fyrir fæðingu fylgju með léttu togi á naflastreng og stuðningi við leg. Við áframhaldandi blæðingu má gefa 1 ampullu af Methergin í vöðva (frábending er hækkaður blóðþrýstingur) eða setja upp Syntocinon sídreypi 20 einingar í 500ml af 0,9% NaCl og gefa 100ml per klst. Einnig má gefa Cytotec 4 töflur í endaþarm eða um munn.

Meðferð alvarlegs háþrýstings / pre-eclampsíu og eclampsíu:

Nauðsynlegt er að lækka blóðþrýsting sem er viðvarandi ≥160/110. Fyrsta lyf er Trandate 200mg um munn, sem má endurtaka eftir 30 mín ef ekki næst viðunandi blóðþrýstingslækkun. Síðan mætti nota Trandate í æð. Venjulegur skammtur er 4 ml í æð (20 mg). Ef þessi skammtur þolist vel má gefa 40 mg (8ml) á 10 mínútna fresti að 240 mg. Einnig má gefa dreypi: 1-2 mg/mín.

Eclampsía gengur oftast yfir sjálfkrafa en ef ekki má gefa Stesolid 10mg í æð eða endaþarm. Ekki gefa Stesolid ef krampi er genginn yfir því það bætir ekki útkomu né dregur úr hættu á öðrum krampa. Setja á konuna í vinstri hliðarlegu, gefa súrefni og verja öndunarvegi. Ef konan er enn þunguð er tilgangslaust að huga að ástandi barns fyrr en komið er á fæðingadeild. Mikilvægt er að hefja svo fljótt sem auðið er gjöf á magnesium súlfati til að minnka líkur á frekari krampaköstum.

Magnesíum súlfat, skammtar skv leiðbeiningum RCOG:

  • Hleðsluskammtur er 4 grömm. 16ml af Addex magnesium er bætt í 84 ml (taka 16 ml úr poka) af 0,9% NaCl (lausn 4g/100ml). 100ml eru síðan gefnir á 10 mínútum.
  • Viðhaldskammtur er 1 g per klst. Blandað er eins og áður 16 ml af Addex  Magnesium í 84 ml af 0,9% NaCl. Gott er að draga lausn upp í 50ml sprautu og gefa með lyfjadælu 25ml/klst.
  • Við endurtekinn krampa má auka sídreypi í 1,5-2,0 g/klst.
  • Við hleðsluskammt finnur konan hitatilfinningu, fær roða í andlit og á hendur og upplifir flensulík einkenni. Einnig geta fylgt þyngsli fyrir brjósti, ógleði og uppköst. Við viðhaldsskammt eru aukaverkanir minni en konan getur fundið fyrir slappleika og vöðvaverkjum. Fylgjast þarf með öndun m.t.t. lungnabjúgs og minnka verður Magnesíum súlfat skammt ef öndunartíðni fer niður fyrir 12/mín.

4.  Meðhöndlun nýbura:

Útbúnaður.

  • Ferðafóstra er geymd á Barnadeild Sjúkrahússins á Akureyri. Tilgangur með því að taka hana með er f.o.f. að fyrirbyggja hitatap hjá fyrirburum. Einnig auðveldar hún súrefnisgjöf, auk þess sem á henni er öndunarvél. Nauðsynlegt er að hafa fóstruna í sambandi á leiðinni og á mesta hita. Fyrirburi er þurrkaður við fæðingu og komið fyrir í fóstrunni svo fljótt sem auðið er.
  • Proqac monitor frá Barnadeildinni á alltaf að fylgja ferðafóstrunni. Hann er með mettunar- og blóðþrýstingsmæli sem sem hentar vel fyrir nýbura og fyrirbura.
  • Læknataska er geymd á Barnadeild Sjúkrahússins á Akureyri.
  • Lungnablöðruseyti (Curosurf) er geymt í kæliskáp á Barnadeild og eiga tvær 3ml flöskur að fylgja með læknatöskunni.
  • Suxamethonium (Celucurin) er í lyfjatösku í sérútbúinni sjúkraflugvél.
  • Öndunarbelgir og maskar fyrir börn eiga alltaf að fylgja læknatöskunni.

Lungnablöðruseyti (Curosurf) er sprautað í barkaslöngu. Venjulegur skammtur er 1,25-2,5 mL/kg líkamsþunga. Rétt fyrir notkun er flaskan hituð varlega upp í 37° C. Flöskunni er snúið á hvolf og velt varlega þar til jöfn dreifa fæst, froðumyndun ber að forðast. Barnið er látið liggja á bakinu. Loftvegir eru hreinsaðir með sogi fyrir lyfjagjöf. Lyfið er gefið í gegnum slöngu. Öndunarvélin er frátengd, lyfinu sprautað á 2-3 sek. og öndunarvélin svo tengd á ný. Öndunarvélina þarf síðan að stilla í samræmi við áhrif lyfsins, sem koma venjulega fram innan 5 mín. Eftir gjöf lyfsins á ekki að sjúga upp úr loftvegum barnsins í nokkrar klukkustundir.

5.  Gátlisti vegna flutnings þungaðra kvenna/nýbura:

  • Flutningur tilkynntur til vakthafandi sérfræðings á Vökudeild LSH / Kvennadeild LSH.
  • Tractocile (Kvennadeild Sjúkrahússins á Akureyri).
  • Ferðafóstra.
  • Propaq monitor.
  • Læknataska.
  • Lungnablöðruseyti (Curosurf).
  • Belgur og maskar.

 6.  Ung börn:

Útbúnaður.

  • Ferðafóstra er geymd á Barnadeild Sjúkrahússins á Akureyri. Tilgangur með því að taka hana með er f.o.f. að fyrirbyggja hitatap hjá fyrirburum. Nauðsynlegt er að hafa fóstruna í sambandi á leiðinni og á mesta hita. Fyrirburi er þurrkaður við fæðingu og komið fyrir í fóstrunni svo fljótt sem auðið er.
  • Proqac monitor frá Barnadeildinni á alltaf að fylgja ferðafóstrunni. Hann er með mettunar- og blóðþrýstingsmæli sem hentar vel fyrir nýbura og fyrirbura.
  • Læknataska er geymd á Barnadeild Sjúkrahússins á Akureyri
  • Lungnablöðruseyti (Curosurf) er geymt í kæliskáp á Barnadeild og eiga tvær flöskur að fylgja með læknatöskunni. Gætið þess að geyma lyfið í kæli til að varna því að það spillist.
  • Suxamethonium (Celucurin) er í lyfjatösku í sérútbúinni sjúkraflugvél.

 7.  Mikilvæg símanúmer:

  • Sérútbúin sjúkraflugvél – pöntun                           461-4200 / 112
  • Landhelgisgæslan                                                      511-3333
  • Læknir á sjúkraflugsvakt SAk                                 860-0565 / 860-0566
  • SAk skiptiborð                                                             463-0100
  • SAk Barnadeild                                                           463-0156 / 463-0160
  • SAk kvennadeild                                                        463-0129
  • LSH skiptiborð                                                              543-1000
  • LSH bráðamóttaka barna                                           543-3734
  • LSH vökudeild                                                              543-3770 / 543-3771
  • Hrólfur Brynjarsson                                                       825-3773  
  • Jón Hilmar Friðriksson                                               825-3586
  • Þórður Þorkelsson                                                       825-5094

Sj˙krah˙si­ ß Akureyri

Eyrarlandsvegi
IS 600 Akureyri

Sími +354 4630100 / Fax +354 4624621

Kt. 580269-2229

sak@sak.is 

Skiptiborð

s.

463 0100

Vaktlæknir

s.

1700

Neyðarlínan

s.

112