Akstur og aldra­ir

Akstur og aldra­ir A­ aka bÝl felur Ý sÚr frelsi og sjßlfstŠ­i a­ margra mati. Ůegar aldurinn fŠrist yfir geta ■ˇ verkefni sem ß­ur voru einf÷ld or­i­

Akstur og aldra­ir

A­ aka bÝl felur Ý sÚr frelsi og sjßlfstŠ­i a­ margra mati. Ůegar aldurinn fŠrist yfir geta ■ˇ verkefni sem ß­ur voru einf÷ld or­i­ krefjandi og flˇkin. Heilbrig­ir aldra­ir eru almennt gˇ­ir ÷kumenn og b˙a yfir reynslu. Ůeir valda ■egar ß heildina er liti­ fßum banaslysum. Erlendar rannsˇknir sřna ■ˇ a­ mi­a­ vi­ fj÷lda slysa ß hvern ekinn kÝlˇmetra valda aldra­ir mun fleiri banaslysum og ver­a sjßlfir fyrir alvarlegri ßverkum en yngri ÷kumenn.

Ţmsar breytingar ver­a me­ hŠkkandi aldri. Sjˇn og heyrn daprast, vi­brag­ ver­ur hŠgara auk ■ess sem v÷­vastyrkur og samhŠfing hreyfinga sker­ist. Sj˙kdˇmar eru einnig algengari, t.d. heilabilunarsj˙kdˇmar og samhli­a sj˙kdˇmum fylgir oft aukin lyfjanotkun. Vi­ flˇknari athafnir eins og akstur ver­ur erfi­ara a­ vi­halda einbeitingu og athygli.

Skřrar reglur gilda um veitingu ÷kuskÝrteinis og er ÷kum÷nnum gert a­ sanna akstursfŠrni sÝna me­ prˇfi a­ loknu nßmi. ═ 48 gr. umfer­arlaga, nr. 50/1987, er fjalla­ um hverjum mß veita ÷kuskÝrteini og segir ■ar a­ vi­komandi skuli sjß og heyra nŠgilega vel og vera a­ ÷­ru leyti nŠgilega hŠfur andlega og lÝkamlega. ═ III. vi­auka vi­ regluger­ nr. 830/2011 um ÷kuskÝrteini er fjalla­ nßnar um lßgmarkskr÷fur um andlega og lÝkamlega hŠfni til a­ stjˇrna vÚlkn˙nu ÷kutŠki. ═ vi­aukanum er kve­i­ ß um a­ umsŠkjanda skuli gert a­ fara Ý lŠknissko­un ef Ý ljˇs kemur a­ hŠfni er skert af lŠknisfrŠ­ilegum ßstŠ­um. Ůar er fjalla­ nßnar um heilbrig­isskilyr­i er var­a sjˇn, heyrn, hjarta- og Š­asj˙kdˇma, sykursřki, taugasj˙kdˇma, flogaveiki, ge­truflanir, nřrnasj˙kdˇma og ßfengisnotkun, notkun ßvana- og fÝkniefna auk lŠknislyfja.

Vi­ 70 ßra aldur ■arf a­ endurnřja ÷kurÚttindi og umsŠkjandi sem or­inn er 65 ßra e­a eldri ■arf a­ framvÝsa lŠknisvottor­i ■egar sˇtt er um endurnřjun. Vottor­sşey­ubla­i­ sem er nota­ er takmarka­ ■ar sem ■a­ gefur ekki nŠgar upplřsingar um ■ß andlegu og lÝkamlegu fŠrni sem nau­synleg er fyrir akstur. Taka ■arf vottor­i­ til endursko­unar Ý samrŠmi vi­ gildandi regluger­.

HÚrlendis er ekki til samrŠmt verklag vi­ mat ß akstursfŠrni aldra­ra. ═slendingar eru eftirbßtar Nor­urlanda■jˇ­a, Kanada og Bretlands Ý ■essum efnum. Frumvarp til breytinga ß umfer­arl÷gum hefur lengi veri­ Ý smÝ­um og var lagt fyrir ß Al■ingi Ý vetur. Ůa­ var nřveri­ til umfj÷llunar hjß umhverfis- og samg÷ngunefnd ■ingsins og ■vÝ mikilvŠgt a­ skapa umrŠ­ur um framgang ■essara mßla einmitt n˙.

Vi­ grun um heilabilunarsj˙kdˇm og vi­ endurhŠfingu eftir heilaska­a getur leiki­ vafi ß akstursfŠrni. A­standendur hafa oft ßhyggjur af akstri ■essara einstaklinga. Vori­ 2017 var stofna­ ■verfaglegt teymi vi­ Sj˙krah˙si­ ß Akureyri (SAk) Ý ■eim tilgangi a­ ■rˇa verklag vi­ mat ß akstursfŠrni aldra­ra. ═ teyminu starfa i­ju■jßlfi, sßlfrŠ­ingur og ÷ldrunarlŠknar auk annarra sÚrfrŠ­inga eftir ■÷rfum. Vi­ ■rˇun verklags var notast vi­ gagnreyndar a­fer­ir og erlendar rannsˇknir. Einnig var horft til verklags Ý ÷­rum l÷ndum og frŠ­sla m.a. sˇtt til Karolinska sj˙krah˙ssins Ý Stokkhˇlmi.

Teymi­ hefur a­allega meti­ akstursfŠrni einstaklinga me­ heilabilun og ■eirra sem hafa fengi­ heilaßf÷ll. Flestar tilvÝsanir berast ˙r heilsugŠslu Heilbrig­isstofnunar Nor­urlands og minnismˇtt÷ku SAk en hafa einnig borist frß ÷­rum lŠknum og l÷greglu. Mati­ felur Ý sÚr vi­tal og sko­un ÷ldrunarlŠknis og eftir atvikum taugasßlfrŠ­ilegt mat sßlfrŠ­ings og fŠrnimat hjß i­ju■jßlfa. Ef ■urfa ■ykir fer fram verklegt ÷kumat ß vegum ˙ti me­ i­ju■jßlfa og ÷kukennara sem er Ý samvinnu vi­ teymi­. Teymi­ tekur ßkv÷r­un um akstursfŠrni einstaklings me­ hli­sjˇn af ni­urst÷­um prˇfanna og ßkve­ur hvernig eftirfylgni skuli hßtta­. ┴ ßrinu 2018 komu 46 einstaklingar til mats hjß ÷kumatsteyminu. Ůar af var 25 rß­lagt a­ hŠtta akstri.

Teymi­ kynnti dr÷g a­ verklagi fyrir fagfˇlki ß minnismˇtt÷ku ß Landakoti og flutti erindi ß LŠknad÷gum 2019. Ljˇst er af umrŠ­um Ý kj÷lfari­ a­ ■÷rf er ß frekari ■rˇun samrŠmds verklags og stefnt a­ samvinnu vi­ LSH um ■a­. Verklagi­ hefur einnig veri­ kynnt fulltr˙um Samg÷ngustofu, EmbŠttis landlŠknis og SřslumannsembŠttisins ß Nor­urlandi eystra.

Me­ ■essari grein viljum vi­ vekja almenning til umhugsunar um ÷ryggi aldra­ra Ý umfer­inni. Margir aldra­ir velta fyrir sÚr hvenŠr rÚtt sÚ a­ hŠtta akstri og mikilvŠgt er a­ jafnrŠ­is sÚ gŠtt vi­ mat ß ■vÝ. Ůa­ er til hagsbˇta fyrir lŠkna a­ geta stu­st vi­ samrŠmt verklag vi­ slÝkt mat. Vi­ teljum styrk Ý a­ vinna mati­ ■verfaglega og eftir vi­urkenndum a­fer­um.

Ůverfaglegt teymi SAk: Arna R˙n Ëskarsdˇttir ÷ldrunarlŠknir, Linda A­alsteinsdˇttir i­ju■jßlfi, Ragnhei­ur Halldˇrsdˇttir lyf- og ÷ldrunarlŠknir og Sigr˙n V. Heimisdˇttir sßlfrŠ­ingur.

Greinin birtist einnig Ý FrÚttabla­inu 13. j˙nÝ 2019.


Sj˙krah˙si­ ß Akureyri

Eyrarlandsvegi
IS 600 Akureyri

Sími +354 4630100 / Fax +354 4624621

Kt. 580269-2229

sak@sak.is 

Skiptiborð

s.

463 0100

Vaktlæknir

s.

1700

Neyðarlínan

s.

112